Wyrok z dnia 9 XII 1933
r., 234/33, WPP 1934, z. 2, s. 102-103
"1. Z istotnej treści instytucji obrony koniecznej w obecnym stanie
prawa wynika, że przy ocenie warunków niezbędnych do jej
zaistnienia i przyjęcia, nie można pominąć szeregu momentów
subiektywnych, dotyczących zarówno przekonania napadniętego
i konieczności obrony, jak również sprawcy zamachu i
towarzyszących konkretnemu zamachowi okoliczności.
2. Skoro ustawa zezwala napadniętemu na odparcie bezpośredniego,
bezprawnego zamachu na dobro osobiste własne lub innej osoby, choćby w
najostrzejszej nawet formie, to z uwagi na charakter zamachu, jako
czynu człowieka realizującego zamiar naruszenia cudzego dobra, musi sie
liczyć z faktem naruszenia równowagi psychicznej
bezpośrednio napadniętego, które życiowo biorąc nie zawsze
następuje automatycznie i równocześnie z samym faktem
zamachu, lecz może i musi nieraz trwać jakiś czas, tj, bezpośrednio pod
napadzie, ewentualnie nawet przed nim.”
Wyrok z dnia 4
II 2002 r., V KKN 507/99, OSNIKW 2002, nr 5-6
„Ustawodawca przy określeniu obrony koniecznej posługuje się
pojęciem zamachu, a nie pojęciem niebezpieczeństwa, nie można więc tych
pojęć utożsamiać ani też określać granic pojęcia zamachu za pomocą
pojęcia niebezpieczeństwa. Bezpośredniość zamachu wchodzi w grę
również wówczas wtedy, gdy istnieje wysoki
stopień prawdopodobieństwa, że zagrożone atakiem dobro zostanie
zaatakowane w najbliższej chwili. Zamach taki rozpoczyna sie już w
chwili, gdy zachowanie sprawcy ukierunkowane na naruszenie dobra
prawnego jest tak zaawansowane, że brak przeciwdziałania doprowadzi do
istotnego niebezpieczeństwa dla dobra prawnego.”
Wyrok z dnia 9
XI 1934 r., 2K 1186/34, Zb.O. 1935, z. 6, poz. 229, RPEiS 1935, z. 3,
s.686
„działanie przedsięwzięte celem odwzajemnienia doznanej już
krzywdy, zwłaszcza w momencie, gdy dalsze niebezpieczeństwo osobie
zaatakowanej nie zagraża, nie mieści sie w granicach obrony
koniecznej”
Wyrok z dnia 3
XII 1935 r., 2K 1376/35, Zb.O. 1936, z. 6, poz. 228
„Pobicie po dokonanym już zamachu na określone w art. 21 k.k.
Dobro nie może uchodzić ani za akt prawny obrony koniecznej, ani też za
bezprawne jej przekroczenie.”
Wyrok z dnia 20
lutego 1968 r., IV KR 292/67
„po rzuceniu w kierunku oskarżonego butelki z winem stał sie
bezbronny, nie mógł on już oskarżonemu zagrażać i dlatego
działanie tego oskarżonego przy użyciu noża traktować należy jako akt
prymitywnej zemsty, nie mającej nic wspólnego z obroną
konieczną w jakiejkolwiek postaci. Z chwilą pozbycia się butelki z
winem przez nietrafne ciśnięcie nią w kierunku oskarżonego, działanie
St. D. zostało zakończone, tak więc oskarżony podjął akcję nie w celu
obrony, lecz ataku z zamiarem wywarcia zemsty za uprzednie znieważenie
będącej w jego towarzystwie kobiety.”
Wyrok z dnia 20
II 1968 r., IV KR 292/67, OSNPG 1968, nr 6, poz. 59
„Przyjmując zasadnie, że oskarżony zadał cios J.M. Nożem, po
uprzednim wyrwaniu mu noża z ręki, Sąd Wojewódzki słusznie
wykluczył możliwość dopatrywania sie działania oskarżonego w obronie
koniecznej, względnie działania z przekroczeniem granic obrony
koniecznej. W sytuacji gdy oskarżony miał nóż w ręku, a J.M.
Był bezbronny, nie mógł on oskarżonemu zagrażać i działanie
oskarżonego można traktować jako akt zemsty za poprzednio wypowiedziane
przez J.M. Pogróżki pod jego adresem.”
Wyrok z dnia 12
X 1984 r., IV KR 228/84, OSNPG 1985, nr 5, poz. 64
„Moment przejścia niebezpiecznego narzędzia przestępstwa z
rąk napastnika do rąk oskarżonego, gdy użycie tego właśnie narzędzia
(siekiera) było najbardziej istotnym elementem zamachu - stanowił
radykalną zmianę sytuacji. Z chwila gdy siekiera ta znalazła sie w
rękach oskarżonego, nie było juz potrzeby użycia jej do odparcia ataku
i to w ten sposób, który w efekcie doprowadził do
zabójstwa napastnika.”
Wyrok z dnia 19
II 1997 r., IV KKN 292/96, OSNPK 1997, nr 7-8, poz. 1
„dla zaistnienia obrony koniecznej niezbędnym jest, aby
sprawca działał z zamiarem obrony bezpośrednio zaatakowanego dobra
prywatnego. Wszelkie działania przedsięwzięte w celu odwzajemnienia
krzywd doznanych uprzednio nie mają charakteru obronnego. Niezbędnym
podmiotowym elementem obrony koniecznej jest działanie z woli obrony, a
nie z woli odwetu.”
Wyrok z dnia 8
II 1985 r., IV KR 18/85, OSNKW 1985, nr 11-12, poz. 92
„Pojęcia bezpośredniości zamachu na dobro prawnie chronione
nie można zawężać tylko do zadawania przez napastnika ciosów
albo groźby zadania ciosu lub groźby użycia niebezpiecznego narzędzia,
tj. Do takiego bezprawnego działania, które już godzi
fizycznie w napadniętego lub może to bezzwłocznie nastąpić.
Bezpośredniość zamachu istnieje także wtedy, gdy po pierwszym
ataku i krótkiej przerwie napastnik zmierza do
powtórzenia ataku, a istnieje wysoki stopień
prawdopodobieństwa, że zamiar swój zrealizuje natychmiast
lub w najbliższej chwili.”
Obrona Konieczna 
