WINA OSKARZONEGO
O PRZEKROCZENIE GRANIC, SZKODLIWOŚĆ SPOLECZNA ...
Wyrok z dnia 23
XII 1971 r., IV KR 194/71, OSPiKA, z. 12, poz. 252
„ustawodawca liczy sie ze szczególną sytuacją, w
której zwykle znajduje sie ten, kto działa w obronie
koniecznej i uwzględnia, iż człowiekowi, który staje wobec
bezpośredniego bezprawnego zamachu, często trudno jest zachować taką
rozwagę w działaniu, by broniąc sie nie wyrządził niepotrzebnie
napastnikowi nadmiernej szkody.
2.Okoliczności, w których broni sie napadnięty, w zasadzie
mają wpływ w sensie korzystnym na ocenę stopnia winy sprawcy oraz
stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu.”
Wyrok z dnia 27
X 1995 r., III KRN 118/95, Orzecznictwo SN, SA, NSA i TK 1996, nr 4,
poz. 1
„Zamiar nagły jest przeżyciem, z którym
zarówno nauka prawa karnego, jak i praktyka orzecznicza
łączy mniejszy stopień winy. Sprawca nie ma bowiem wystarczającej
dyspozycji czasowej i warunków wszechstronnego przemyślenia
czynu i podejmuje taką decyzję określonego zachowania się,
której - być może - w innych warunkach by nie podjął.
Decyzja określonego zachowania się podjęta w sposób nagły,
pod wpływem emocji (zaskoczenia, zagrożenia), bez możliwości
racjonalnego rozważenia okoliczności, których rozważenie
mogło doprowadzić do innego zachowania się, jest bez wątpienia mniej
naganna od zamiaru przemyślanego, gdy sprawca ma czas i możliwość
wszechstronnego przemyślenia czynu, a jednak przestępstwo z rozmysłem
przygotowuje i następnie wykonuje.”
Wyrok z dnia 1
VIII 1968 r., III KR 97/68, OSNPG 1969, nr 2, poz. 21
„Fakt działania w obronie koniecznej - chociażby z
przekroczeniem - nie pozwala sądowi na przyjęcie, iż owo działanie
podjęte zostało przez sprawcę z niskich pobudek. Jest to zrozumiałe i
logicznie uzasadnione, skoro sie zważy, że w warunkach obrony
koniecznej broniący znajduje sie w sytuacji wywołanej nie z własnej
winy, a powód jego przedsięwzięcia zawsze tkwi w napastniku,
rodząc przez to w świadomości sprawcy mniemanie, że to działanie
pozostaje pod ochroną prawa.”
Wyrok z dnia 23
XII 1971 r., IV KR 194/71, OSPiKA 1973, z. 12, poz. 252
„Kara za zabójstwo popełnione przy przekroczeniu
granic obrony koniecznej powinna przede wszystkim mieć na względzie
cele zapobiegawcze i wychowawcze w stosunku do sprawcy czynu. Z
potrzeby położenia nacisku na cele zapobiegawcze i wychowawcze kary w
stosunku do sprawcy zabójstwa, przekraczającego granice
obrony koniecznej, wynika w szczególności konieczność
rozważenia okoliczności, w których doszło do przekroczenia
granic obrony koniecznej oraz uwzględnienia właściwości osobistych
sprawcy, które wpłynęły na to, że sprawca w określonym
stopniu granice te przekroczył.”
Wyrok z dnia 24
VI 1974 r., II KR 13/74, OSNKW 1974, nr 11, poz. 200
„W razie przekroczenia granic obrony koniecznej zastosowanie
nadzwyczajnego złagodzenia kary jest możliwe, nie jest jednak
obowiązkowe i powinno nastąpić wtedy, gdy przemawiają za tym: osobowość
sprawcy, jego życie przed popełnieniem przestępstwa, stopień
przekroczenia granic obrony koniecznej, skutki tego przekroczenia,
okoliczności, w jakich do niego doszło, zwłaszcza jeżeli całokształt
tych względów nakazywałby uznać, że nawet najniższa kara
przewidziana za dane przestępstwo byłaby w tym wypadku
niewspółmiernie surowa.”
Wyrok z dnia 26
II 1976 r., Rw 72/76, OSNKW 1976, nr 4-5, poz. 65
„Zaangażowanie się w obronę życia lub zdrowia innej osoby,
jak też w ogóle wystąpienie w celu przywrócenia
porządku lub spokoju publicznego, jako pożądane ze społecznego punktu
widzenia, powinno z reguły - w razie przekroczenia gran obrony
koniecznej - stanowić podstawę do stosowania przepisu art. 22
§ 3 k.k.”
Wyrok z dnia 11
VIII 1972 r., II KR 109/72, OSNKW 1973, nr 2-3, poz. 29
„Przekroczenie obrony koniecznej musi być zawinione, a więc
sprawca musi mieć świadomość i co najmniej sie godzić na to, że używa
nadmiernego środka obrony dla odparcia bezpośredniego, bezprawnego
zamachu na jakiekolwiek dobro społeczne lub jakiekolwiek dobro
jednostki, albo że jego działanie jest niewspółmierne w
stosunku do napadu.”
Postanowienie
SN z dnia 3 I 2002 r., IV KKN 635/97, OSNiKW 2002, nr 5-6, poz. 39
„1. Dla przyjęcia przekroczenia granic obrony koniecznej
przez jej nadmierną intensywność konieczne jest dokonanie opartego na
ocenie całokształtu występujących w sprawie okoliczności ustalenia, że
osoba odpierająca zamach obejmowała zarówno swą
świadomością, jak i wolą naruszenie (przez zastosowanie
niewspółmiernego środka lub sposobu obrony) dóbr
napastnika w zakresie dalej idącym niż niebezpieczeństwo zamachu na te
dobra, które stały się jego przedmiotem.
2. Sedno oceny popełnionego w obronie koniecznej czynu nie
sprowadza sie do prostej subsumpcji podjętego w obronie działania pod
konkretne przepisy ustawy karnej, lecz tkwi w rozważeniu rodzaju,
rozmiaru, wartości dóbr, jakie, za pomocą obranego środka i
sposobu obrony, zostały tym działaniem świadomie naruszone; to bowiem
pozwala na dokonanie dalszych rozważań w aspekcie oceny, czy między
dobrami konfliktowymi, tj. zaatakowanym a naruszonym w wyniku obrony,
zachodziła taka dysproporcja, która przesądza o
przekroczeniu granic zastosowanej obrony w stosunku do
niebezpieczeństwa odpieranego zamachu.”
Obrona Konieczna 
